natuurinclusief bouwen Platform M3 architecten
Natuurinclusief Bouwen begint bij de kleinste bewoners van onze aarde

De Bouw is volop in beweging. We willen van het gas af en nul op de meter bouwen. Er staan een hoop veranderingen in regelgeving op stapel. De BENG-norm komt eraan en een nieuwe omgevingswet om maar eens wat te noemen. Allemaal stappen om de bebouwde omgeving toekomstbestendig te maken. Een ontwikkeling die daar zeker niet in mag ontbreken is het natuurinclusief bouwen. Veel bedrijven en overheden zijn daar al mee bezig maar wat houdt het in de praktijk in? Bij natuurinclusief bouwen zullen de meeste mensen direct denken aan de welbekende nestkasten en tegenwoordig ook veel voorkomende insecten en bijenhotels. Steeds meer mensen ontdekken ook de inbouwmogelijkheden voor bijvoorbeeld gierzwaluwen en vleermuizen. Deze veelal “technische” oplossingen vormen de eerste stappen naar een echt natuurinclusief bebouwde omgeving. Maar er is meer, veel meer. 

Bio Logisch

Gelukkig hebben de nodige experts hier al goed over nagedacht en hoeven we het wiel niet opnieuw uit te vinden (en hoef ik hier ook geen eindeloze lijst met oplossingen te typen 😉 ). Zo is er bijvoorbeeld al veel informatie te vinden op de website van het RVO zoals een checklist “Natuurinclusief Bouwen” met 40 punten waar jijzelf al mee aan de slag kunt (na gelang je situatie het toelaat). Wat direct opvalt is dat de bekende voorzieningen zoals nestkasten en groene daken slechts 5% vormen van wat je zou kúnnen doen. Een natuurinclusieve woonomgeving is gebaat bij een bio diverse omgeving met o.a. voldoende micro en macro ecosystemen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het gros van het 40 punten van de checklist draaien om voorzieningen t.b.v. biotopen, vegetatie, watergebruik, natuurlijke kringlopen. Zaken die bij velen nog té vaak niet op het netvlies staan. Wat ik als extra tips aan de checklist zou willen toevoegen is een appèl voor het gebruik van biologisch geteelde zaden, bloemen, planten, bomen, struiken etc. Met reguliere teelt loop je een te grote kans dat schadelijke pesticiden alsnog zijn intrede doen in je zorgvuldig gebouwde natuurinclusieve woonomgeving. Deze pesticide vinden dan via het bodemleven en insecten hun weg in de voedselketen. Een ander aandachtspunt is de positionering van nestkasten, insectenhotels, vogelpannen e.d. Dat klinkt als een open deur maar met regelmaat kom ik bij mensen verkeerd geplaatste kasten tegen. Nestkasten die te laag hangen zodat er onvoldoende uitvlieghoogte is, vogelpannen in het zuidgerichte dakvlak waarbij de temperatuur in en onder de dakpan te hoog is voor de vogels, nestkasten die te dicht op elkaar hangen etc. Plaats dus niet klakkeloos je pas gekochte insectenhotel of egelhuis maar verdiep je ook goed in hoe dergelijke voorzieningen optimaal voor het desbetreffende dier functioneren. 

To Boldly Go

Uiteindelijk is er letterlijk een grens aan wat jij zelf kunt doen. Daar waar jouw erf eindigt en die van de openbare ruimte begint en daarmee onder verantwoordelijkheid valt van een ontwikkelaar (bij nieuwbouw), gemeente of provincie. Ook voor hen is er genoeg informatie aanwezig over wat ze kunnen doen zoals op de website van Bouw Natuurinclusief. In principe geldt voor hen hetzelfde wat jij en ik doen maar dan op een groter schaalniveau. Ook de aandachtspunten zijn hetzelfde waarbij we bijvoorbeeld variatie en afwisseling van flora en fauna, goed waterbeheer, biologische voedselvoorzieningen zoals voedselbossen en strokenteelt moeten laten prevaleren boven monocultureel bodemgebruik met overmatig inzet van pesticide in het vormen van een robuuste natuurinclusieve omgeving. Maar ook in de bouw kunnen we nog meer doen dan het integreren van nestkastvoorzieningen en het plaatsen van groene daken en gevels door het kiezen van de juiste materialen. Ja je leest het goed, de keuze van de materialen die je toepast in je woning of kantoorgebouw zijn van invloed op de kracht van ecosystemen en daarmee biodiversiteit elders. Steeds meer zullen we bij de toepassing van materialen ook gaan bekijken wat de impact is bij de winning van de grondstoffen die nodig zijn. In de vele tools die beschikbaar zijn om milieueffecten te bekijken ligt de focus nog grotendeels bij zaken als productie en transport. Dat is natuurlijk al mooi maar we zullen ook strikter naar het bronmateriaal moeten kijken. Het kan niet zo zijn dat materialen die bij grondstofwinning ecosystemen tot 30 jaar of meer verstoren goed scoren in LCA’s omdat ze toevallig wel een efficiënt productieproces hebben of een, vaak theoretisch terugnamen beleid. Dan pakken we de problemen niet bij de wortel aan. Je kan nestkasten plaatsen tot je een ons weegt maar dat zal niet opwegen tegen de verstoring van ecosystemen die plaats vindt bij de winning van bepaalde grondstoffen. Het is daarbij goed om je als bouwprofessional te beseffen dat LCA’s, MKI’s en certificaten die vandaag de dag onze duurzaamheidsthermometers vormen een momentopname zijn met parameters die op dat moment wel maar vooral ook nog niet worden meegenomen en gewogen in de berekening. Het kan daarbij best zo zijn dat de keuzes die je maakt nog steeds een enorme impact hebben op het natuurinclusieve karakter van een biotoop in pak ‘em beet Canada, Rusland of Nieuw-Zeeland. En dat terwijl er goede alternatieven zijn: biobased, ecologisch en vaak ook heel lokaal en duurzaam beheert in balans met de omgeving of omdat de plantaardige grondstof van nature al een enorme boost voor biodiversiteit is. Kijk dus vooral verder dan de LCA-neus lang is en vraag jezelf vooral ook af: Hoelang wil ik me blijven verschuilen achter een certificaat?     

Verbind de Punten

Samengevat kun je stellen dat het om integraal denken gaat. We weten al heel lang dat het in de natuur om verbinding draait. Het meest bekende voorbeeld is dat van het fijnmazige communicatienetwerk wat de mycorrhizaschimmels tot stand brengen tussen verschillende planten en bomen. In de natuur staan oplossing nooit op zichzelf maar hebben altijd op een of andere manier een relatie tot elkaar, direct dan wel indirect. Laten wij ook zoveel mogelijk in verbindingen gaan denken in plaats van losse oplossingen. Wil je (als professional) die manier van denken op een hoger plan brengen dan kan ik je het volgen van een cursus van harte aanbevelen. Het aanbod van ecologische bureaus die cursussen geven over natuurinclusief ontwerpen en bouwen is de laatste jaren enorm gegroeid. Platform M3 architecten volgde de 4-daagse cursus van Natuurinclusief Ontwerpen. Mocht je niet direct vinden wat je zoekt dan kan het boek Stadsnatuur Maken je ook al heel goed op weg helpen. Wil je het natuurinclusief gedachtengoed stevig verankerd hebben in je ontwerp? Neem dan contact op en we helpen je graag verder!