duurzaam bouwen met een architect Platform M3
Duurzaam Bouwen: Wat betekent het voor jou?

Een jaar of 6 geleden had ik een intakegesprek voor een ingrijpende verbouwing van een jaren ’50 woning. De gehele binnenkant zou gestript worden, er zou een flinke uitbouw komen en op zolder aan de achterzijde een flinke dakkapel. “Ja” zei de opdrachtgever, “Die dakkapel hebben wel even over na moeten denken, want we willen eigenlijk ook duurzaam bouwen en met die dakkapel hebben we geen plek meer voor PV-panelen.” Ik vroeg hem of hij ook had nagedacht de verbouwing met ecologische materialen uit te voeren? “Is dat dan ook duurzamer?” was de vraag die ik terugkreeg. Deze anekdote illustreert onze worsteling die we hebben met de term duurzaamheid of duurzaam bouwen. Voor veel professionals is het allang en breed een inhoudsloos container begrip geworden, te breed te algemeen. Toch wordt de term nog steeds gebezigd door de particuliere, en vaak ook de professionele opdrachtgevers. Het is aan de bouwprofessional te achterhalen welke ambitie en welk doel onze opdrachtgever voor ogen heeft als hij ons mededeelt dat hij duurzaam wil bouwen. Wat mij betreft valt duurzaamheid in de bouw uiteen in twee categorieën: energie en materialen.     

Energie

Vraag een willekeurig persoon op straat wat op het gebied van duurzaamheid in of aan zijn woning wil realiseren en de kans is groot dat je te horen krijgt: Zonnepanelen plaatsen en vandaag de dag gevolgd door: Een warmtepomp. Misschien ook niet zo vreemd. Overal valt te lezen dat we af moeten van fossiele brandstoffen en hoe houdt je dan je woning warm en voorzie je die woning van energie? Inmiddels is er ook een heel woud aan oplossingen: PV-panelen, warmtepompen, elektrische boilers, Nul op de Meter renovaties, Van het gas af woningen etc. etc. Online zijn ontzettend veel discussies te vinden wat nu de juiste volgorde der dingen is en welke oplossingen we tot het rijk der fabelen kunnen verwijzen. Het begint bij deze vorm van duurzaamheid altijd met de vraag wat wil je bereiken? Wil je alleen lagere of helemaal geen energierekening? Of wil je met dergelijke maatregelen bijdragen aan minder CO2-uitstoot? In beide gevallen begint het antwoord op die vraag “gek genoeg” niet met zonnepanelen maar met besparen en het terugbrengen van energie en warmtevraag. Dat is in meerdere opzichten positief. Ruim een jaar geleden is de norm Milieu Prestatie Gebouwen geïntroduceerd. Nieuwbouwwoningen moeten een beperktere milieu impact hebben. De norm is nu nog soepel maar zal steeds strenger worden. Wat goed naar voren komt in de MPG-berekeningen is het aandeel van energie en warmtetechniek. Het aandeel op de milieu impact van een gebouw is gemiddeld zo’n 40% en als je ambities hebt voor Nul op de Meter of zelfs energieleverende gebouwen dan loopt het snel op naar ca. 60%. Door je warmte en energievraag eerst te beperken blijft er een systeem over wat efficiënter en compacter kan opereren voor je dagelijks comfort. Dit zal de milieuprestatie van je gebouw ten goede komen. 

Het gaat zo lekker lang mee

Een andere vorm van duurzaam bouwen die we momenteel kennen is circulair bouwen. Circulair bouwen komt voort uit het Circulaire Economie gedachtengoed van Ellen MacArthur. Een meer gedetailleerde uitleg van deze wijze van bouwen volgt nog maar het komt er in de praktijk op neer dat de bouw tracht om op een kringloop achtige wijze grondstoffen zo lang mogelijk in het bouwsysteem te houden daarbij zo min mogelijk gebruikmakend van nieuwe grondstoffen. De opeenvolgende cirkels zijn: onderhouden, 1 op 1 hergebruiken, terugnemen en opknappen, recyclen. Binnen deze wijze van bouwen is het populair om materialen te gebruiken die lang meegaan. Als je je product dan ook nog eens zo verwerkt dat het 1 op 1 hergebruikt kan worden dan verleng je daarmee de levensduur van je product en dat is duurzaam, zo wordt beweerd.

Er is echter nog een wijze van circulair bouwen het zogenaamde biobased bouwen*. Deze bouwmethodiek vertrekt vanuit de gedachte: Is een grondstof hergroeibaar en kunnen de producten of halffabricaten weer met of zonder nabewerking worden opgenomen in een hoogwaardige natuurlijke kringloop zoals we dat kennen vanuit het composteren. Het is een wezenlijk andere vorm van denken over duurzaamheid. Omdat verschil goed te kunnen duiden moeten we uitwijken naar het Engels. Duurzaamheid als term kennen ze daar niet. De Engelsen spreken over “durable” en “sustainable”. Beide termen vertalen naar het Nederlands naar duurzaam maar herbergen wel degelijk een belangrijk onderscheid in ambitieniveau: namelijk die van “lang meegaan” en “volhoudbaar”.Een bouwproduct of gebouw dat lang meegaat hoeft niet volhoudbaar te zijn en een product of bouwwerk dat volhoudbaar is hoeft niet per se lang mee te gaan. Om er maar eens een stijlfiguur in te gooien. En dat vraagt natuurlijk om een toelichting. Eén van de favoriete materialen die architecten gebruiken is bijvoorbeeld beton. Het kan in vrijwel elke vorm gegoten worden, is sterk en relatief eenvoudig te maken. Bij nauwkeurige detaillering en uitvoering kan het ook esthetisch aantrekkelijk zijn en in het kader van duurzaamheid: het gaat lang mee. Echter de donkere kant van beton is dat het vrijwel volledig uit delfstoffen bestaat waar door afgravingen en mijnbouw natuur voor moet wijken en waar bij het branden van delfstoffen (cement) ook nog eens grote hoeveelheden CO vrijkomen. Doordat het materiaal zo lang meegaat is de milieu impact per levensjaar van beton vrij gering. Zo wil de redenatie onder menig bouwprofessional. Heb je echter de huidige uitdagingen waar we voor staan zoals daar zijn: Versterken biodiversiteit en drastisch terugdringen CO2-uitstoot helder op je netvlies, dan gaat die redenatie niet op. Het heeft met het oog op het drastisch verminderen van negatieve milieu impact namelijk helemaal geen zin om de impact van beton te verdunnen over de levensduur van het materiaal want de impact op de natuur en op CO2-uitstoot is nu en per direct. Redeneer je vanuit het volhoudbaarheidsprincipe van duurzaamheid dan is beton niet houdbaar als we serieus werk willen maken van de uitdagingen waar we voor staan.     

Stip op de horizon

Duurzaamheid gaat wat mij betreft altijd over welke ambitie of visie het best bij jou als opdrachtgever past. Je wilt een bepaald doel bereiken met duurzaamheid in je woning, bedrijf of organisatie. Wil je alleen een lage energierekening? Of vind je een woning met een lage milieu impact belangrijker? Heb je meer met high end vraag gestuurde installatietechniek? Of juist meer met een holistische ecologische visie op materiaalgebruik? Welke stip op de horizon je ook voor ogen hebt, het is belangrijk om voorafgaand aan het ontwerpproces met elkaar te formuleren wat jij als opdrachtgever verstaat onder duurzaamheid en wat je belangrijk vindt. Je vergroot daarmee de kans dat je een bouwteam om je heen verzamelt waarbij de neuzen allemaal in dezelfde richting staan. Daarmee voortkom je ruis en frustratie tijdens het ontwerptraject en schep je de basisvoorwaarden voor een succesvol project.

Platform Marchitecten hoort graag welke stip jij op de horizon zet voor je volgende bouwproject. Wil je daar over sparren neem dan eens contact met ons op.